برجام به تورم فزاینده خاتمه خواهد داد؟

 

نقدینگی در دهه 90 چه قدر افزایش یافت؟
تاریخ تحریر 22 مرداد 1401
نقدینگی در دهه اخیر رشد بی‌سابقه‌ای یافته به طوریکه
در ایران حجم کل پول و شبه‌پول طی این سال‌ها در اقتصاد کشور بیش از 14 برابر شده است. بر اساس آمارهای بانک مرکزی ، رشد نقدینگی که دهه 90 را با کمتر از 400 هزار میلیارد تومان نقدینگی آغاز کرده بود، در ماه‌های اخیر به بیش از 5 هزار هزار میلیارد تومان رسیده است. حال سوال این است که این پول‌ها به کجا هدایت شده اند.
 

بی‌ثباتی اقتصاد کلان عامل اصلی تورم است
سرمایه‌گذاری در ایران در دهه‌های گذشته به طور عمده به درآمدهای نفتی وابسته بوده و سهم بخش خصوصی در تشکیل سرمایه تقریبا هیچ بوده است. به همین دلیل در دهه اخیر که درآمدهای نفتی ایران به دلیل تحریم کاهش شدیدی یافته، نرخ تشکیل سرمایه هم به صفر رسیده و نقدینگی موجود در کشور جذب بخش تولید نشده است. در خصوص چرایی این موضوع بی‌ثباتی اقتصاد کلان و ریسک‌های غیراقتصادی مهمترین عواملی هستند که سرمایه‌گذاری مولد را در ایران غیر جذاب کرده است. از این رو به نظر می‌رسد بخشی از نقدینگی تشکیل شده در این سال‌ها به شکل ارز از کشور خارج شده و بخش دیگر آن هم به بازارهای غیر مولد چون مسکن، دلار و طلا رفته است.


افزایش تورم به نفع چه کسانی بوده است؟
تحریم‌ها در کنار تصمیمات بی‌کیفیت اقتصادی دو علت مهم جهش کم‌سابقه تورم طی سال‌های اخیر هستند. از سوی دیگر، مواجهه غلط با تورم باعث پرواز قیمت دارایی ها شده است که هم اقتصاد کشور و هم اقتصاد خانوار را به وضعیتی بحرانی کشانده است.
تورم موجب شکل‌گیری نامعادله‌ای می‌شود که در یک سوی آن بازندگان کثیری از صاحبان درآمد ثابت و در سوی دیگر آن برندگان قلیلی از صاحبان دارایی‌های مختلفی اعم از ملک و طلا و ارز هستند. اما داستان به همین جا منتهی نمی‌شود؛ نتیجه نهایی مسابقه عمومی در هجوم به بازار دارایی‌هایی همچون ملک و طلا و دلار و خودرو این بوده است که اگرچه سطح عمومی قیمت‌ها از آغاز دهه
90 تاکنون 10.7 برابر شده است اما در همین مدت قیمت زمین تا پایان 1400 نزدیک به 17 برابر، قیمت آپارتمان در تهران بیش از 21 برابر، قیمت دلار 26.5 برابر و قیمت خودرویی چون پراید 19 برابر شده است.
نمودار زیر به مقایسه‌ی بازدهی بازارها با نرخ تورم پرداخته است که نشانگر ایجاد خلق پول تورم ساز در نتیجه سیاست‌های غلط بوده است و موجب سبقت غیرعادی بازدهی دارایی‌ها از شاخص تورم شده است.

تورم در کدام بازار بیشتر بود؟


برجام به تورم فزاینده خاتمه می‌دهد؟
اکنون سوال این است که احیای برجام چه متغیر جدیدی را وارد این داستان خواهد کرد؟ واقعیت این است که سفته‌بازی و دلالی در بازار دارایی ها به جای تولید پایدار ، اگرچه با شروع تحریم‌ها تشدید و به داستانی عمومی تبدیل شد اما سابقه‌ای بیش از تحریم دارد. به همین دلیل، اگرچه تحریم را می‌توان شرط لازم برای پایان این روند تلقی کرد اما بدون شرط کافی یعنی ارتقای کیفیت سیاست‌گذاری به تغییر پایداری در اوضاع منجر نخواهد شد اما بدون تردید می‌توان گفت که روند سودسازی از بازدهی اسمی دارایی‌ها را حداقل برای دوره‌ای چند ساله می‌تواند متوقف می‌کند.


منابع
فردای اقتصاد

 

جهت مطالعه این تحلیل وارد شوید